Meetwerktuigen

Zij behoren niet tot het hoofdthema van Internet Museum melkmaten.nl maar geeft de bezoeker nog meer inzicht waarmee het afmeten van melk, hand in hand met de wet, in de 19e en 20ste eeuw ging.

In de wet van 1869, art. 5 is vermeld; ' meetwerktuigen, strekkende om eene verbruikte hoeveelheid, bij de maat verkocht, aan te wijzen, zijn aan de voorschriften omtrent de maten onderworpen'.
Eerst in het Reglement van 1869 werden melkmeetemmers en in de wet van 1912 kraanmaten genoemd.
In 1939, toen de meetwerktuigen als een aparte groep werden opgevoerd, volgden de melkmeetkranen.
Deze meetwerktuigen dienen allen geijkt en herijkt te worden. Sedert 1941 dient op alle meetwerktuigen ook een fabrieksmerk gestempeld te zijn.

Melkmeetemmers
zijn ingericht tot het afmeten van tenminste 4 respectievelijk 6 en ten hoogste 20 resp. 30 liter melk.
Hun maximale inhoud is derhalve 20 of 30 liter.
De in het Reglement van 1869 (art. 53 bis) en in het Koninklijk Besluit van 9 juni 1897 eveneens toegestane maten van 40, 50, 60, 80, en 100 liter werden na 1912 niet meer vermeld.

Melkmeetemmers hebben de vorm van een rechte cilinder met vlakke bodem. In de cilinder bevindt zich een drijver, waarop een stang met maatverdeling, en een geleide brug. Zij zijn voorzien van een hengsel en een handgreep. Tegenover de handgreep mag zich een schenktuit bevinden.
Zij moesten aanvankelijk vervaardigd zijn uit vertind of vernikkeld ijzer, sedert 1879 mocht ook blik, of vertind of vernikkeld koper. Later verviel koper weer, sedert 1939 was ook Roestvrij staal (RVS) toegestaan.

Tot nu toe bekend zijnde fabrikanten van melkmeetemmers zijn:
A. Slager Wolvega jaar van 1e aanbieding 1910, jaar van laatste aanbieding 1913 - onder A.S jaar van 1e aanbieding 1914, jaar van laatste aanbieding 1922. Broeke en Huidekoper GRON.(ingen) jaar van 1e aanbieding 1907, jaar van laatste aanbieding 1913 - onder B&H jaar van 1e aanbieding 1914, jaar van laatste aanbieding 1922. Z.S. Cohen Groningen (fabrikant voor de firma Boeke en Huidekoper). D.K.V. Visser, Hoorn jaar van 1e aanbieding 1938, jaar van laatste aanbieding 1938. F.H. Pijtersen Sneek jaar van 1e aanbieding 1906, jaar van laatste aanbieding 1912 onder FH jaar van 1e aanbieding 1913, jaar van laatste aanbieding 1914, onder FHP jaar van 1e aanbieding 1915, jaar van laatste aanbieding 1922. H G H. Houtgraaf Dordrecht jaar van 1e aanbieding 1908, jaar van laatste aanbieding 1961. H. Grasso, 's Hertogenbosch jaar van 1e aanbieding 1907, jaar van laatste aanbieding 1909. J. Bijlenga Leeuwarden jaar van 1e aanbieding 1908, jaar van laatste aanbieding ??,
S H J.P.M. Steffens, Haarlem jaar van 1e aanbieding 1950, jaar van laatste aanbieding 1964. Van de Made en de Vries Grouw  jaar van 1e aanbieding ??, jaar van laatste aanbieding ?? - Wed. Renaud Delft, jaar van 1e aanbieding ? (na 1925) jaar van laatste aanbieding ?? - Ahlborn jaar van 1e aanbieding ??, jaar van laatste aanbieding ?? S.A.B. (Speciaal Apparaten Bouw te Zutphen) jaar van 1e aanbieding ??, jaar van laatste aanbieding ??. Bovenstaande fabrikanten zijn in de periode 1896-1966 goed voor een gezamenlijke productie van minstens 1549 stuks. Voor meer info en afbeelding melkmeetemmer klik hier.

Melkmeetkraan
Deze inhoudsmaten zijn voor het eerst genoemd en gedetailleerd in het Reglement van 1939. Zij bestaan, 'wat het voor de meting betreft, in hoofdzaak uit een plug en een daarbij behorend huis', dat aan een reservoir kan worden bevestigd. Met behulp van een hefboom kan de metalen plug heen en weer worden gehaald en gebracht.

Tot nu toe bekende fabrikanten van melkmeetkranen en hun productie gegevens zijn:
Eskem, bood in de periode 1959-1966, minstens: 167 stuks ter keuring aan, ijkkantoor 3 Arnhem. - Tattersal en Holdsworth, bood in de periode 1941-1966 minstens: 1600 stuks ter keuring aan met als top jaar 1956, 263 stuks, ijkkantoren 4 Zwolle en 3 Arnhem. - Terlet, bood in de periode 1932-1967 minstens: 466 stuks ter keuring aan, ijkkantoor 3 Arnhem. - Wijk & Boerma, bood in de periode 1959-???? minstens: 51 stuks ter keuring aan, ijkkantoor 3 Arnhem. -  zz0067, aanbieding vanaf 1932-1933 verder geen gegevens bekend. Voor afbeelding melkmeetkraan klik hier.